18 Temmuz 2007 Çarşamba

üstadın gözüyle rönesans

...
O devirde büyük bir hadise var.Kopernik sistemi meselesi...Kopernik isimli müsbet bilgi adamı çok açık ve vazıh delillerle dünyanın döndüğünü ve güneş manzumesi isimli sistemini ortaya koymuştur ama neler çekmiştir bu adam.Servetus ilk defa bunun müdafası ile işe girer.öyle bir fikir kilisece katiyen yasaktır.Uzun boylu bir macerası var.Nihayet engizisyon ve yıkılış...Ondan sonra daha mühimi Bruno'dur.Cordano Bruno...Bruno yine 16. asırdan...Büyük kafa ve sanatkâr mizaç...Aklî tenkitçidir ve skolastiğin şiddetli düşmanı...Şiirle karışık büyük eserler yazar.Aklın hakkı içinde idamını isteyen, yani akılla akılcı olmayan bir mistik mizaç ifade eder.Aklın ilk haklarını ister.Kopernik ve tecrübe metodu ana davası...Şiirleri derin ve hummalı...Hatta Shakespear'in ondan ilham aldığı rivayeti var.Hakikaten Shakespear'in Fırtına ve Hamlet isimli eserlerindeki büyük melankoliyi harkulade bir tarzda terennüm etmiş adamdır Bruno.

Bu adamı da yakılmaya mahkum ederler; tam yanarken salibi uzatırlar, eliyle iter haçı ve hakimlere bağırır:"Ben ölmekten korkmuyorum, siz bana bu cezayı verirken benden daha büyük bir korku içindesiniz!" Tarihte çok meşhurdur bu söz...Ne güzel söz! Keşke gerçek iman davasında bunu söyleyebilenler olsa...Bruno böylece gider.Dikkat edin; hepsinde karakter tektir.Kiliseye, abeslere karşı aklın ilk haklarını almak direnişi...

Bundan sonra Campanella geliyor.Ona ilk komünist derler komünistler...Güneş Ülkesi adlı meşhur eseri, dayanaklarıdır.Basit ifadesiyle, insan haklarının dürüst dağıtıldığı bir cemiyet hayal eder Güneş Ülkesi adını verdiği eserinde.20. asrın maddeci kafası onu hemen markalar:"Gel beri, ilk komünist!" Campanella'dan çok önce gelen Şeyh Bedreddin Simavi için de satıh istismarcıları aynı şeyi yapmışlar ve onu koomünizmanın öncülerinden saymışlardır.Nazım Hikmet onun için bir destan yazmıştır.Halbuki Şeyh Bedreddin'in dalaleti apayrı bir sahadır.

İnsanoğlu malum ve umumiyetle kolaya, kolay anlaşılmaya, dış mantık oyunlarına mahkum...Campanella da kilisenin saf aklın aslını ve künhünü anlayamamış ve kolaycılardan olmuş, bâtılın bâtılla kavgasında satıh üstü kalmıştır.Küçük ve dış görünüşlere takılı cüce idrak...Vanini keza...

Bir müddet sonra Luther peydah olur.Martin Luther...Alman protestanlığının kurucusu.İşte rönesansın hristiyanlık sahasında filozofik fikir cephesi...

Rönesans'ın bir sanat bir de fikir cephesi var.Bir Michelangelo'ı bir Leonardo Da Vinci'yi ele alın, muazzam adamlar.Kiliseye karşı olan rönesans kilisede yalnız vecdi ve hassasiyeti geliştirmeye bakar.Bazilica dö San Pierre, düşünün ne eserdir! Michelangelo buraya otuz sene emek sarfeder.Öyle ki bir akşam çizmesini çektikleri zaman dersi beraber çıkacak kadar ayağına yapışmıştır.Ne türlü vecd içinde çalıştığına dikkat edin.Resimlerinin çoğu dinidir.Uydurma, o başka...Heykelleri dinidir.Hep o vecd...Papazların aleyhinde bir hareket ama bu ismi koymadan...Her şeyi yine dinden bekleyen bir hareket...Dinsizlik hareketi değildir kendilerine göre...Yani dinden çok aklî abesleri koparıp bir hassasiyet elde etmeye romalının kendi vahidine ilave etmeye doğru bir cereyan.Çifte vahid Yunanla Roma...Fikirde Yunan + Nizamda Roma + Hristiyanlık Hassasiyeti = Greko-Latin Medeniyeti.Bugünkü Greko-Latin medeniyetinin kimya formülü budur.Başta da kaydettik.

San Paul ve San Pierre'den sonra skolastik ile gelip rönesans hareketiyle aklını ve hıncını bulan hamlenin biraz sonra Luther ve Calven ile dini ıslah etmek ğzere bir hamlesi olsun.Luther, bu alman mütefekkiri derhal sapıklıkları protesto etti.Evvela rahipte günah çıkarma selahiyetinin bütün abeslerini protesto...Dikkaet olunursa bu, dinin abeslerini ayıklama hareketi...Bu, aynı zamanda İslamiyete bir yaklaşma rotası...Teşhisimizin özü şurada:Luther bu hareketlerine girişirken devir 16. asır...Bizim haşmet ve taarruz devrimiz...Bu zamanda biz oralara fikir misyonerlerimizi göndermiş olsaydık bir anda İslamiyet hazırdı batıda...Çünkü tam bulmuştu pundunu, zamanını, mekanını...

"Olamaz!" diyor "bu saçmalık olamaz!" kilisenin yetiştirdiği fikir adamı.Al sana fırsat! İslamiyet hakiki din öleyse!Yalnız kılıç tek başına kar etmez.İşte kılıç fikirle beraber gitmezse böyle olur.Fikir zaafımız çok devamlı olmuştur.Luther, protestanlıkla İslamiyete, hristiyanlık kalesinden bir delik açmıştır.
...
Batı Tefekkürü ve İslam Tasavvufu,NFK

0 yorum: